براين اساس لازم است با رفع چالش ها و تدوين برنامه های کوتاه مدت و بلندمدت، نسبت به افزايش توليد نفت خام کشور طي چهار سال آینده اقدام شود. بدون شک شتاب گیری روند توسعه و توليد از ميادين نفت و گاز کشور، در درجه اول نیازمند افزايش انعقاد قراردادها و واگذاری طرح های توسعه ای بالادستی و انجام اقدام های اساسی است که محسن پاک نژاد به آن اشاره کرده و شامل اعمال بهبودهای لازم در قوانين و مقررات حاکم به منظور تسهيل فرايند واگذاری قراردادها، تسریع مذاکرات قراردادی از طريق چابک سازی ساختار شرکت ملي نفت ايران و تلاش برای کاهش زمان صدور مجوزها از سوی نهادهای ذي ربط و افزايش جذب سرمايه گذاران داخلي و خارجي از طريق جذاب تر کردن سرمايه گذاری در بالادستي، نسبت به دیگر بخش های اقتصاد است.
برنامه های ضربتی افزایش تولید نفت
وزارت نفت دولت چهاردهم با برنامه ریزی چهار اقدام مهم افزایش تولید نفت در کوتاه مدت و بلند مدت و همچنین قراردادهای جدید افزایش تولید نفت را دنبال می کند که در ادامه نگاهی دقیق تر به آنها خواهیم داشت.
اقدام های کوتاه مدت که در مقطع یک ساله برای افزایش تولید نفت خام کشور در دستور کار وزارت نفت دولت چهاردهم است، بازگردانی توان تولید میادین موجود از طریق اجرای طرح های نگهداشت توان تولید است. با اجرای اقدام های مربوط به تعمير چاه های موجود و اسيدکاری، مشبک کاری و تزریق حلال به چاه های دارای افت توليد و تسريع در پروژه های تعريف شده نگهداشت توان توليد با حفاری چاه های جديد در ميادين توسعه يافته که برآورد مي شود به سرمايه گذاری حدود سه ميليارد دلار نیاز داشته باشد، توان توليد ميادين نفتي موجود از حدود سه میلیون و 400 هزار بشکه در روز کنوني به حدود سه میلیون و 850 بشکه در روز افزايش خواهد يافت.
از دیگر اقدام های در دستور کار می توان به تسریع در افزایش تولید حاصل از اجرای قراردادهای موجود واگذار شده برای توسعه و نگهداشت توان تولید اشاره کرد؛ بخش مهمی از آن حوزه منطقه غرب کارون را شامل می شود که به موازات آن هدف گذاری در میادین مشترک هم محقق خواهد شد. حمیدبورد نیز پس از انتصاب به عنوان مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران با حضور در شرکت بهره برداری نفت و گاز اروندان از طرحی نو برای غرب کارون سخن گفته و بر ضرورت شتاب گیری و افزایش برداشت از میدان مشترک آزادگان جنوبی تا پایان سال تأکید کرده است. او با تأکید بر لزوم توجه به تغییر و اصلاح در برخی فرایندهای تولیدی برای شتاب بخشی به این موضوع بیان کرد: برقراری ارتباط مؤثر با شرکت های نفتی در کشور همسایه عراق با اهمیت و برنامه ریزی و تسریع در برداشت از میدان مشترک آزادگان جنوبی تا پایان سال ضروری است. وی خواستار طرحی نو برای توسعه منطقه غرب کارون به عنوان یک مرکز تولید ویژه و منحصربه فرد نفت شده است.
ذخیره نفت درجای منطقه غرب کارون مشتمل بر 11 میدان نفتی، 67 میلیارد بشکه تخمین زده می شود. میدان های نفتی در منطقه غرب کارون، مخازنی بکر و توسعه نیافته (Green Field) است که از نزدیکی شهر اهواز آغاز می شود و تا منتهی الیه نوار مرزی ایران ادامه می یابد؛ عرض و طول این مستطیل نفتی از ساحل غربی کارون در نزدیکی منطقه جفیر تا مرز مشترک ایران و عراق و از جنوب چذابه تا غرب منطقه دارخوین امتداد دارد که همان منطقه نفتی غرب کارون را تشکیل می دهد. حوزه غرب کارون از دو ناحیه نفتی آزادگان (میدان های آزادگان شمالی، آزادگان جنوبی، یاران شمالی و یاران جنوبی) و میدان یادآوران (دو ناحیه نفتی کوشک و حسینیه) تشکیل شده است. سه میدان مشترک آزادگان، یاران و یادآوران در این منطقه قرار دارد که سابقه تولید از آنها به سال های گذشته باز می گردد. برنامه دولت چهاردهم نیز شامل قراردادهای مربوط به توسعه ميادين نفتي مشترک آزدگان جنوبي 25 هزار بشکه، يادآوران 10 هزار بشکه در روز، ياران هزار بشکه در روز و سهراب دوهزار بشکه در روز و ميادين سپهر و جفير 10 هزار بشکه در روز با هدف افزايش توليد 56 هزار بشکه در روز خواهد بود.
اقدام های چهارساله برای افزایش تولید و صادرات نفت
از جمله برنامه های مربوط به اقدام های بلندمدت که مقطع زمانی چهار ساله برای آن در نظرگرفته شده است، دستیابی به افزایش تولید بیش از ۴۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به افت تولید طبیعی میادین است. در این زمینه تکمیل فعالیت های اجرایی مرتبط با قراردادهای موسوم به آی پی سی
( Iran Petroleum Contracts) در دست اجرای 12 میدان نفتی و طرح نگهداشت افزایش تولید شامل افزايش توليد از قراردادهای مربوط به توسعه ميادين نفتي مشترک ياران 15 هزار بشکه در روز، سهراب 15 هزار بشکه در روز و لايه نفتي پارس جنوبي17 هزار بشکه در روز، آبان و پايدار غرب پنج هزار بشکه در روز و ميادين سپهر و جفير70 هزار بشکه در روز، شادگان 55 هزار بشکه در روز، کوپال 30 هزار بشکه در روز، چشمه خوش، دالپری و پایدار شرق 50 هزار بشکه در روز با هدف افزایش توان تولید نهایی به حدود 257 هزار بشکه در روز و افزایش تولید حدود 150 هزار بشکه در روز از محل اجرای کامل طرح های نگهداشت و افزایش توان تولید نفت در دستور کار خواهد بود. همچنین دستیابی به افزایش تولید بیش از 250 هزار بشکه در روز نسبت به تولید اولیه با تنفیذ قراردادهای توسعه و بهره برداری هشت میدان نفتی، ازدیگر برنامه های تمهید شده است. این هدف گذاری شامل افزايش تولید با تنفيذ قراردادها و انجام عمليات اجرايي قراردادهای مربوط به ميادين نفتي مشترک آزادگان 175 هزار بشکه در روز، چنگوله 30 هزار بشکه در روز و آذر 21 هزار بشکه در روز و میادین بندکرخه پنج هزار بشکه در روز، سومار، سامان و دلاوران 9 هزار بشکه در روز و مسجد سلیمان 9 هزار بشکه در روز با هدف دست یابی به افزایش تولید نهایی حدود 700 هزار بشکه در روز با سرمایه گذاری 15 میلیارد دلاری است.
قراردادهای جدید 14 مخزن نفتی
دستیابی به افزایش تولید بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به تولید اولیه با انعقاد قراردادهای جدید برای توسعه و بهره برداری ۱۴ مخزن نفتی شامل افزايش توليد از ميادين نفتي مشترک يادآوران 50 هزار بشکه در روز، دهلران و دانان 11 هزار بشکه در روز، اسفندیار چهار هزار بشکه در روز، میادین مخازن آبتیمور، منصوری و اهواز 210 هزار بشکه در روز، مارون آسماری و بنگستان 150 هزار بشکه در روز، گچسارن 80 هزار بشکه در روز، بی بی حکیمه 30 هزار بشکه در روز، سوسنگرد 35 هزار بشکه در روز، دارخوین 20 هزار بشکه در روز و ابوذر 15 هزار بشکه در روز با هدف افزایش توان تولید نهایی به حدود 870 هزار بشکه در روز با سرمايه گذاری حدود 25 ميليارد دلار از دیگر اقدام های برنامه ریزی شده است. اجرای طرح بازسازی و نوسازی تاسیسات روزمینی با برآورد سرمایه گذاری 17.5 میلیارد دلار از دیگر برنامه هایی است که محسن پاک نژاد در برنامه خود به آن اشاره کرده است. ناگفته نماند که با توجه به قدمت بالا و عمر زياد تاسيسات موجود صنعت نفت، به منظور افزايش پايداری توليد نفت خام و ارتقای سطح ايمني و عملکرد اين تاسيسات، نياز است طرح های مربوط به نوسازی، بهينه سازی و تعميرات تاسيسات موجود در خشکی و دريا تعريف و اجرايي شود.
سرمایه گذاری توسعه و نگهداشت تولید نفت و گاز
از نیازهای اصلی صنعت نفت برای توسعه و نگهداشت تولید نفت و گاز، موضوع سرمایه گذاری است. شرکت ملي نفت ايران به منظور اجرای طرح های توسعه ای و نگهداشت توليد در ميادين نفتي و گازی طي حدود هشت سال آينده نيازمند حدود 124 ميليارد دلار منابع مالي است که تامين اين حجم از منابع از طرق مختلف از جمله منابع داخلي، بازار پول و سرمايه، صندوق توسعه ملي، قراردادهای سرمايه گذاری و ... در برنامه ریزی قرار دارد.
به منظور اجرای به موقع طرح ها ضروری است تا پايان دولت چهاردهم حدود 80 ميليارد دلار در اين بخش سرمايه گذاری شود که وزارت نفت بنا دارد آن را از منابع داخلی، سرمایه گذاری آی پی سی (Iran Petroleum Contracts) ، قراردادهای سرمایه گذاری بیع متقابل EPC/F و همچنین صندوق توسعه ملی تامین کند. با توجه به تاکید و وفاق موجود در دولت چهاردهم که گام مهم و نخست آن با موافقت سازمان برنامه و بودجه در موافقت با وام سه میلیارد دلاری برای تحقق بخشی از هدف گذاری به منظور افزایش تولید 400 هزار بشکه ای برداشته شد، با استمرار آن می توان امیدوار بود که در آینده جایگاه قابل قبول تری در میان کشورهای جهان از نظر رتبه تولید نفت خام و برداشت از ذخایر هیدروکربوری در اختیار داشته و ضمن آن شاهد رونق صادرات و بهبود جایگاه کشور در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) باشیم. در آخرین گزارش منتشر شده مربوط به ماه اوت اوپک، پس از عربستان با تولید روزانه هشت میلیون و ۹۸۳ بشکه و عراق با تولید روزانه چهار میلیون و ۲۲۸ هزار بشکه، ایران با تولید روزانه سه میلیون و ۲۷۷ هزار بشکه جایگاه سومین تولیدکننده این سازمان را حفظ کرد. براساس گزارش منابع ثانویه، ایران در ماه اوت (مرداد - شهریور) سه میلیون و ۲۷۷ هزار بشکه نفت خام تولید کرده که چهار هزار بشکه بیشتر از ماه ژوئیه ۲۰۲۴ (تیر - مرداد) بوده است. براساس این گزارش، تولید هفت عضو این سازمان در دوره مورد بررسی با افزایش همراه بود که بیشترین افزایش تولید با ۵۷ هزار بشکه در روز، مربوط به نیجریه است. ایران، ونزوئلا و لیبی از توافق کاهش عرضه ائتلاف تولیدکنندگان عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و غیراوپک (اوپک پلاس) معاف هستند. نکته مهم آن است که ایران در چند سال گذشته با وجود پابرجابودن تحریم های آمریکا صادرات خود را افزایش داده و این رقم به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۸ رسیده که می توان به ارتقای این رتبه امیدوار بود.