اقدام های مهم برای افزایش تولید نفت با روی کار آمدن دولت چهاردهم کلید خورد
خیز مهم در شرایط سخت
مشعل همان گونه که وزیر نفت از ضرورت اقدام های فوری برای نجات صنعت نفت در شرایط سخت امروز سخن گفته بود، کمتر از یک ماه از روی آمدن دولت، موافقت سازمان برنامه و بودجه با وام سه میلیارد دلاری، بخشی از هدف گذاری برای افزایش تولید 400 هزار بشکه ای را روی ریل اجرا قرار داد.
از مهم ترین مواردی که در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران در طول چهار سال آینده قرار دارد، احیا و افزایش ظرفیت تولید نفت خام است که با اجرای طرح های نگهداشت و افزایش توان تولید شامل تکمیل و بهره برداری از چاه ها، رفع چالش های تولید و بازسازی و نوسازی تأسیسات، تمرکز بر بهره برداری از چاه ها و مرمت چاه ها می خواهد به آن دست یابد. طبق اعلام محسن پاک نژاد، با اجرای برنامه های پیش بینی شده، تولید نفت ایران تا پایان سال آینده روزانه ۴۰۰ هزار بشکه افزایش خواهد یافت. با توجه به این هدف گذاری و موافقت سازمان برنامه بودجه، سید حمید پورمحمدی، رئیس این سازمان خطاب به وزارت نفت اعلام کرد: بانک مرکزی تا پایان شهریور ماه ۱۴۰۳، به منظور افزایش تولید نفت خام میادین به میزان ۲۵۰ هزار بشکه در روز از تولید پایه یک میلیون و ۹۳۹ هزار بشکه در روز به دو میلیون و ۱۸۹ هزار بشکه در روز، نسبت به پرداخت تسهیلات به شرکت ملی نفت ایران به مبلغ سه میلیارد دلار از طریق بانک های عامل اقدام می کند و بانک مرکزی مجاز است به تشخیص خود با استفاده از انواع راهکارها نسبت به تامین مالی این طرح اقدام کند. براساس این ابلاغیه، پرداخت تسهیلات سه میلیارد دلاری به شرکت ملی نفت ایران در چارچوب تفاهم نامه مابین بانک مرکزی، سازمان برنامه و بودجه و شرکت ملی نفت ایران در خصوص اجرای طرح ضربتی جهش تولید نفت خام به میزان ۲۵۰ هزار بشکه در روز صورت می پذیرد.
جایگاه امروز کجاست؟
ایران با دارا بودن حدود 9 درصد از ذخایر نفت خام متعارف جهان، رتبه سوم را در اختیار دارد، اما با تولید حدود 3.5 درصد از نفت خام دنیا، در بین تولیدکنندگان رتبه هشتم را به خود اختصاص می دهد و با استناد به این آمار و ارقام باید گفت بین ایران و سایر کشورها از نظر برداشت از مخازن نفتی و تخلیه آنها تفاوتی معنادار وجود دارد. اقدام راهبردی و ضروری در این زمینه، شتاب گیری و افزایش بازیافت نفت و گاز و تولید محصولات هیدروکربنی برای سرمایه گذاری در بالفعل کردن نفت خام با اجرای پروژه های زیربنایی و تکمیل زنجیره ارزش و توسعه انرژی های تجدیدپذیر است. به این منظور، شتاب گیری روند توسعه صنعت بالادستی نفت و گاز در راس برنامه های دولت چهاردهم قرار دارد و از این رو در فهرست ابرچالش های صنعت نفت در برنامه محسن پاک نژاد، موانع پیش رو در حفظ، نگهداشت و افزایش تولید نفت خام به چشم می خورد که برای حل آن اقدامها و برنامه ریزی هایی در دستور کار قرار گرفته است.
وضعیت گذشته، امروز و آینده
توليد نفت خام ايران پس از برجام و پيش از برگشت مجدد تحريم های بين المللي در سال 1397 به طور متوسط برابر با سه میلیون و 826 هزار بشکه در روز بوده و امکان تولید حداکثری از میادین نفتی در دسترس نبوده است. به نظر می رسد علت اين موضوع، تاخير در اجرای طرح های توسعه ميادين نفتي و نيز اجرای ناکافي برنامه های نگهداشت توان توليد باشد و در صورت تداوم اين روند طي چهار سال آينده با رشد کاهش توليد همراه خواهد بود. اين در حالي است که با توجه به روند افزايشی مصرف فراورده در کشور، بخش اصلي اين ميزان توليد در سال 1407صرفا پاسخگوی بخش پالایشگاهی و مصرف داخلی بوده و تنها حدود 950 هزار بشکه در روز برای صادرات باقی خواهد ماند که کشور را با چالش های جدی تامين درآمد مواجه خواهد کرد. این در حالی است که در چند دهه اخیر صنعت نفت و گاز و به ویژه نرخ تولید نفت و گاز در اکثر کشورهای تولیدکننده رو به رشد بوده و ایران با اینکه از کشورهای پیشرو در تولید نفت خام است، تاکنون موفق به برداشت مقادیر قابل توجهی از ذخایر نسبت به شاخص های جهانی نشده است.