تحقق اهداف برنامه های هفتم و هشتم توسعه در ارزآورترین صنعت کشور
بازی برد - برد پتروشیمی و دولت
مشعل صنعت پتروشیمی به عنوان یکی از مهم ترین صنایع کشور، در سال های اخیر نقش قابل توجهی در توسعه فناوری، ایجاد اشتغال و مهم تر از آن، تامین ارز برای کشور داشته است. این صنعت توانسته در مستقل ترین حالت خود از دولت و شرکت های خارجی، در شرایط سخت اقتصادی و تحریم های همه جانبه، روند توسعه پروژه های جدید، تولید سالانه و حضور در بازارهای داخلی و خارجی را ادامه دهد. صنعت پتروشیمی یکی از اصلی ترین بازیگران در برنامه های بلندمدت کشور است و از قضا در برنامه هشتم توسعه هم با توجه به برنامه های توسعه ای، تکمیل زنجیره ارزش و سرمایه گذاری در پروژه های صنعت نفت، نقش مهمی را ایفا خواهد کرد، ضمن اینکه قرار است در برنامه هشتم توسعه 40 میلیارد دلار سرمایه گذاری داشته باشد تا به افزایش 54 میلیون تنی ظرفیت برسد و در کنار رسیدن به ارزش افزوده حداکثری، مسیر زنجیره ارزش را نیز طی کند.
همانطور که دولت ها روی همراهی صنعت پتروشیمی برای برنامه هایشان، از جمله برنامه هشتم حساب کرده اند، این صنعت هم در برنامه های پیش روی خود، برای حداقل یک دهه آینده، بخصوص در حوزه تامین خوراک و کمک در تامین اعتبارات و مجوزها حساب باز کرده است، از این رو می توان گفت که هر دو طرف به دنبال رابطه و همکاری برد - برد هستند که تاکنون به اشکال مختلف تحقق یافته و روزنه های امید برای ادامه این روند وجود دارد؛ چراکه سرمایه گذاری و کار بیشتر در هر کدام از دو طرف، زمینه منفعت برای طرف مقابل را نیز به همراه دارد.
یکی از مهم ترین رویکردهای صنعت پتروشیمی در سه سال گذشته، بازنگری در برنامه ریزی های کوتاه و بلندمدت این صنعت بود. به همین دلیل از همان ابتدا جهت گذاری و تصمیم گیری برای زنجیره ارزش، بخصوص مجوزهای صادر شده یا در دست صدور را مورد بازنگری قرار داد که در نتیجه، تعداد زیادی از پروژه های غیراصولی متوقف و تعدادی دیگر دوباره زنده شدند و تعدادی هم آغاز به کار کردند. در حال حاضر شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران اعلام کرده است که برای تحقق برنامه هفتم هشتم توسعه و چشم انداز ۲۰ و ۵۰ ساله صنعت پتروشیمی، برنامه راهبردی ترسیم کرده که بخش زیادی از آن، متناسب با برنامه هفتم توسعه کشور است.
هم اکنون صنعت پتروشیمی ایران، سالانه به ظرفیت اسمی تولید 96 میلیون تنی رسیده و طبق برنامه هفتم قرار است 35 میلیون تن به این ظرفیت افزوده شود. همچنین طبق پیش بینی ها قرار است در برنامه هشتم 54 میلیون تن افزایش ظرفیت دیگر علاوه بر این میزان ایجاد شود که در این مسیر، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد ارزش افزوده حداکثری در اولویت قرار دارد. این برنامه ریزی از حجم قابل توجهی سرمایه گذاری حکایت می کند که بنا بر اعلام مدیر سرمایه گذاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، برای دستیابی به اهداف توسعه ای تا پایان برنامه هشتم توسعه، نیازمند سالانه هفت میلیارد دلار سرمایه گذاری هستیم. دستیابی به این عدد و تحقق آن، یکی از زمینه های مهم همکاری دولت و صنعت پتروشیمی است؛ زیرا صنعت پتروشیمی به تنهایی نمی تواند این سرمایه گذاری قابل توجه و بلندمدت را به سرانجام برساند.
برای تحقق این برنامه ریزی، صنعت پتروشیمی اقدامات زیادی را آغاز کرده و به گفته مرتضی شاهمیرزایی، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، بسته های سرمایه گذاری مناسبی برای صنعت پتروشیمی در قالب برنامه هفتم تدوین شده است. او اظهار امیدواری کرده که فعالان بازار سرمایه و سرمایه گذاران در مباحث تأمین مالی که گلوگاه و تنگنای صنعت پتروشیمی است، از روش های نوین تامین مالی استفاده کنند.
تامین زیرساخت برای تحقق اهداف برنامه هفتم و هشتم
با این حال، این سوال مطرح است که در کنار تمایل و تلاش برای سرمایه گذاری بیشتر در صنعت پتروشیمی، این صنعت تا چه اندازه برای این میزان سرمایه گذاری و افزایش ظرفیت آماده است و زیرساخت های لازم برای آن وجود دارد؟ آن طور که کارشناسان و دست درکاران این صنعت اعلام کرده اند، برای افزایش ۳۰ درصدی ظرفیت صنعت پتروشیمی در برنامه هفتم توسعه، به زیرساخت های اساسی و قابل توجهی نیاز داریم که باید فراهم شود.
بر اساس این گزارش، نرخ رشد 8 درصدی و صادرات غیرنفتی سالانه ۲۳ درصدی برای کشور، در برنامه هفتم توسعه دیده شده که این موضوع، شامل صنعت پتروشیمی نیز می شود. 96 میلیون تن ظرفیت فعلی پتروشیمی طی چند دهه و عبور از شرایط سخت تحریم محقق شده و برای تحقق افزایش ظرفیت در برنامه هفتم و هشتم ، نیازمند تعاملی چندجانبه بین بخش خصوصی و دولت هستیم. از آنجا که صنعت پتروشیمی به عنوان صنعتی ارزآور برای دولت حایز اهمیت بسیاری است، این امیدواری هم وجود دارد که دولت در مسیر تامین این زیرساخت ها و الزام ها همراهی خوبی داشته باشد.
یکی از موضوعات مهم در بلندمدت، تامین خوراک پایدار برای صنعت پتروشیمی بوده که طی چند سال اخیر، با ایجاد سازوکار مشترک و برد - برد بین شرکت ملی نفت ایران و پتروشیمی ها به نتایج خوبی رسیده است. امضای ۱۰ تفاهمنامه سرمایه گذاری پتروشیمی ها با وزارت نفت با هدف تولید روزانه ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز، یکی از این موارد بوده که با اجرایی شدن آنها، افزون بر تأمین خوراک پایدار برای صنعت پتروشیمی، مسأله مهم ناترازی گاز در کشور هم مرتفع می شود.
موضوع خاموشی گازهای مشعل و کاهش خام فروشی، یکی از موضوعات مهم مغفول مانده در برنامه های توسعه ای گذشته بوده که بالاخره در سه سال گذشته با همکاری پتروشیمی ها محقق شده است.
آنچه امروز به عنوان اقدامات راهبردی و برنامه ریزی های بلندمدت صنعت پتروشیمی پیش روی ما قرار دارد، حاصل تلاشی است که در شرایط سخت اقتصادی و تحریم های همه جانبه در سال های اخیر تحقق یافته است؛ اقدامات و برنامه ریزی هایی که لازم است به دور از تقسیم بندی های معمول مدیریتی به آنها نگاه شود و ادامه پیدا کند.
با توجه به جایگاه این صنعت در توسعه کشور و برای دولت، امیدواری بیشتری برای ادامه این روند رو به رشد احساس می شود و می توان امیدوار بود که با تعامل سازنده و برد_برد دولت و صنعت پتروشیمی این فعالیت ها تقویت شود و شاهد تحولات مثبت بیشتری مطابق با اهداف و برنامه ریزی های برنامه هفتم و هشتم توسعه باشیم.