وزارت نفت وارد فصلی نوین در حوزه هوشمندسازی شد
حضور ایران در جایگاه هفدهم جهان
مشعل: امروزه هوشمندسازی به عنوان راهکاری الزامی در صنایع بزرگ شناخته می شود و در برنامه بزرگ ترین سازمان ها و در حساس ترین حوزه های عملکردی قرار دارد. وزارت نفت به عنوان یکی از بزرگ ترین و اصلی ترین بخش های صنعت کشورمان از سال ها قبل ابتدا موضوع الکترونیکی و فناورمحور شدن بخش های مختلف زیرمجموعه خود را دنبال کرد و سپس به سراغ هوشمندسازی در صنعت نفت رفت؛ اگرچه هنوز نمی توان الکترونیکی شدن و هوشمند سازی را به کل صنعت نفت نسبت داد؛ اما این روند با رشدی چشمگیر آغاز شده و با قوت بیشتری دنبال می شود.
این باور در صنعت نفت وجود دارد که برای ادامه حضور در بازارهای جهانی و رقابت با قطعه سازان و دست درکاران آخرین فناوری های روزآمد، لازم است که دستی بر آتش فناوری های روزآمد و هوشمند شدن در عرصه های مختلف صنعت نفت داشته باشیم. از آنجا که صنعت نفت بخش های گسترده ای دارد و الکترونیکی شدن و هوشمندسازی، حوزه های تخصصی مختلفی را دربر می گیرد، لازم بود که برنامه ای جامع و سندی برای آن پیش بینی شود، از این رو در اردیبهشت امسال و همزمان با بیست و هشتمین نمایشگاه بین المللی صنعت نفت، سند حکمرانی مبتنی بر هوش مصنوعی شرکت ملی نفت ایران ابلاغ شد. فارغ از عملکرد و وظایفی که وزارت نفت در ارتباط با دولت و سایر زیرمجموعه های دولتی دارد، مطابق آمار، بیش از 97 درصد خدمات مجموعه وزارت نفت در پنجره ملی خدمات دولت ارائه می شود و وزارت نفت برای آشنایی و سهیم کردن بخش های بالادستی صنعت نفت با روند هوشمندسازی، تلاش گستره ای انجام داده است.
چاه هوشمند در خط مقدم برنامه ها
از آنجا که حوزه های اکتشاف و مطالعات، توسعه و تولید به عنوان بخش های بالادستی صنعت نفت همواره با هزینه های مالی و زمانبری بالا در پروژه ها مواجه بوده اند، هوشمندسازی عرصه های مختلف کار می تواند به کاهش هزینه ها، کاهش زمان بندی پروژه ها و رسیدن به قطعیت بیشتر در اجرا کمک زیادی کند. این شاید یکی از مهم ترین دلایلی است که شرکت های بزرگ نفت و گاز در دنیا را به سمت هوشمندسازی خود سوق داده که صنعت نفت ایران هم از این قاعده مستثنا نیست. یکی دیگر از اقدام های مهم وزارت نفت در این زمینه، امضای موافقتنامه «تأسیس مرکز راهبری هوش مصنوعی و میدان های نفتی و گازی دیجیتال» با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری بوده که با هدف عملیاتی کردن زمینه های همکاری برای طراحی و پیاده سازی میدان های نفتی دیجیتال روی۱۵ میدان نفتی و گازی کشور انجام شده است.
«چاه هوشمند» یا «میدان های نفتی دیجیتال»، عنوان هایی هستند که طی همین مدت به عنوان کلیدواژه های هوشمندسازی در بالادستی صنعت نفت دنبال می شود و توانسته بخش قابل توجهی از متخصصان و مجموعه های فناور و دانش بنیان را به سوی خود جلب کند. تحقق هدف «میدان نفتی دیجیتال» یا «چاه هوشمند»، یکی از موارد متعدد برنامه های وزارت نفت در حوزه هوشمندسازی بوده؛ اما نکته مهم این است که وزارت نفت با اعتماد و اتکا به متخصصان داخلی، دست آنها را برای تحقیق و بررسی تا چاه نفت که از اصلی ترین بخش های صنعت نفت به شمار می رود، باز گذاشته است؛ اگرچه این روند با توجه و اهتمام جدی در وزارت نفت دنبال می شود و مجموعه ای همچون پارک نوآوری و فناوری صنعت نفت، موضوعات مربوط به هوشمندسازی در نفت و چاه های هوشمند را با قوت پیگیری می کند؛ اما نیاز است که سازوکارهای اجرایی، هماهنگی و اقدامات اجرایی بیشتری در این حوزه انجام شود.
پرویز سنگین، سرپرست اداره کل نظام فنی، اجرایی و ارزشیابی طرح های وزارت نفت، یکی از مدیرانی است که از سال ها قبل روی موضوع ساخت داخل قطعات و تجهیزات صنعت نفت و فناور شدن این صنعت فعالیت داشته و امروز عضو کارگروه راهبری به کارگیری هوش مصنوعی در صنعت نفت است و بسیاری از نیازهای اجرایی، عملیاتی و حقوقی در مسیر هوشمند کردن صنعت نفت، بخصوص چاه های هوشمند را پیگیری می کند.
همراهی دولت در مسیر هوشمندسازی موثر بود
سرپرست اداره کل نظام فنی، اجرایی و ارزشیابی طرح های وزارت نفت، در گفت وگو با خبرنگار «مشعل»، با اشاره به رتبه بندی هایی که در حوزه هوشمندسازی در سطح منطقه ای و جهانی انجام شده است، گفت: عددهایی در مورد این رتبه بندی اعلام می شود؛ اما باید بدانیم که این اعداد و جایگاه هر روز در حال تغییر است. آخرین بار، رتبه هفدهم را برای جایگاه ایران شنیدم؛ اما با توجه به اقدامات و تغییراتی که در حال انجام است، این عدد دوباره تغییر می کند.
او با تاکید بر اینکه زیرساخت ها و امکانات موجود برای آغاز هوشمندسازی در صنعت نفت وجود دارد و لازم است با نظم و هماهنگی بیشتر این روند را پیش ببریم، تاکید کرد: یکی از مهم ترین الزامات این است که از جزیره کاری جلوگیری شود. در عین حال قبلا برای این حوزه کاری، متولی وجود نداشت؛ اما حالا یک بخش، مسئول و متولی آن شده، ضمن اینکه باید تلاش کنیم جلوی موازی کاری گرفته شود.
سنگین با اشاره به پیگیری و همراهی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری در این باره و تشکیل شورای هوش مصنوعی در دولت گفت: این حوزه جدید، به مدیریت صحیح نیاز دارد و ما امیدواریم با اقدامات و تغییرات رخ داده، بخصوص عملکرد شورای ملی هوش مصنوعی، شاهد تحولات خوبی باشیم.
عضو کارگروه راهبری به کارگیری هوش مصنوعی در صنعت نفت افزود: البته وزارت نفت، هنوز عضو شورای ملی هوش مصنوعی نشده است؛ اما درخواستمان را برای عضویت اعلام کرده ایم؛ چراکه عضویت وزارت نفت به عنوان یکی از اصلی ترین بازیگران این عرصه و تامین کننده بخش زیادی از بودجه، لازم است.
وی با اشاره به زیرساخت های موجود در صنعت نفت برای هوشمندسازی گفت: به سرمایه گذاری انسانی و مالی و آغاز پروژه های جدید نیاز داریم. در این حوزه باید تجربه های بیشتری اتفاق بیفتد تا متخصصان، تجربه اجرایی پیدا کنند. از آنجا که برای هر اقدامی باید ضمانت اجرایی وجود داشته باشد، اعلام کرده ایم که همه اقدامات در این حوزه الزام آور است و همراهی و تاکید معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، گویای این اهمیت و برنامه ریزی صورت گرفته است.
سنگین با اشاره به زیرساخت های خوبی که برخی سازمان های دیگر همچون وزارت ICT دارند و پروژه هایی که در این مدت آغاز شده است، گفت: نقشه راه ملی برای این پروژه ها ارائه شده وباید از تجربیات این مجموعه ها در اجرای پروژه هایمان استفاده کنیم.
نگران سپردن چاه ها برای هوشمندسازی نیستیم
سرپرست اداره کل نظام فنی، اجرایی و ارزشیابی طرح های وزارت نفت با اذعان به اینکه لازم است زیرمجموعه های صنعت نفت ساختاری چابک داشته باشند تا بتوانند در ساختاری بزرگ تر و در همکاری با سایر سازمان ها همکاری داشته باشند، گفت: تحول دیجیتال، به زیرساخت های روز نیاز دارد و باید عقب ماندگی ها را جبران کنیم. در حال حاضر هم زیرساخت امنیتی خوبی در صنعت نفت وجود دارد که بیشتر آنها تجربه و امتحان شده و از لحاظ دانش و فناوری روز قابل اطمینان هستند.
وی درعین حال تاکید کرد: اگرچه روند کار در حوزه هوشمندسازی امیدوارکننده است؛ اما برای عمومیت آن به کار سازمانی بیشتر و کار فرهنگی و آموزش نیاز است. در عین حال بسیاری از این اقدامات آموزشی باید از سطوح بالای مدیریتی آغاز شود و مدیریت عالی هم باید به استفاده از هوش مصنوعی به عنوان الزام آینده، متعهد باشد.سنگین با اشاره به پروژه چاه هوشمند و سپردن تعدادی از چاه های نفت و گاز به مجموعه های فناور برای هوشمند کردن چاه ها گفت: از نظر سپردن چاه ها به این مجموعه ها برای پیشبرد برنامه های هوش مصنوعی نگرانی نداریم. در عین حال این پروژه معمولا مرحله به مرحله و در قالب چند قسمت جداگانه اجرا می شود که در پایان هر مرحله، همه موضوعات و تعهدات مورد ارزیابی قرار می گیرد.