فناوری بی رقیب پژوهشگاه صنعت نفت در ایجاد ارزش افزوده از واحد DMC پارس جنوبی
شیرین ترین محموله میعانات گازی
مشعل مرکاپتان ها نوعی از سولفید های آلی هستند که به طور گسترده در محصولات نفت و گاز وجود دارند و اغلب موجب کاهش کیفیت محصول نهایی آنها می شوند. این ترکیب عموما بویی نامطبوع دارد که حتی پس از انجام فرآوری های مختلف به صفر نمی رسد و آزاردهنده است. آنچه در مورد این ماده از اهمیت زیادی دارد این است که فناوری مرکاپتان زدایی از انواع گاز درسال های گذشته تا امروز فرآیندی خاص و با فناوری خاص بوده است وحالا این فرایند در کشورمان با پی پی ام منحصر به فرد و با فناوری خاص پژوهشگاه صنعت نفت، در حال استفاده است.
وجود ترکیبات گوگردی و مرکاپتان ها در نفت و گاز موجب آلودگی محیط زیست و خوردگی در خطوط انتقال و مخازن نگهداری و بوی نامطبوع در محیط پیرامونی می شود؛ بنابراین لازم است تا مقدار گوگرد و مرکاپتان ها در برش های نفتی تاحد استانداردهای بین المللی، کاهش یابد. به این منظور فرآیند DMD جهت مرکاپتان زدایی به کار گرفته می شود؛ در تحقیقات جدیدی که در پژوهشگاه صنعت نفت صورت گرفته و عملیات اجرایی آن در پالایشگاه فازهای 2 و 3 پارس جنوبی اجرا شده است، واحد مرکاپتان زدایی از میعانات گازی پالایشگاه فازهای 2 و 3 پارس جنوبی با دانش فنی داخلی اجرا شده که به عنوان فناوری بی رقیب در دنیا معرفی می شود.
اثرگذاری واحد DMC در خودکفایی
با بهره برداری از واحد DMC پارس جنوبی با دانش فنی پژوهشگاه صنعت نفت که شهریور ماه سال جاری آغاز شد، ظرفیت شیرین سازی میعانات گازی کشور ۸۰ هزار بشکه افزایش یافت. با بومی سازی این فناوری در داخل کشور به کمک مجموعه های دانش بنیان از خوردگی ترکیبات مضر موجود بر تاسیسات و تجهیزات پالایشگاهی و افزایش آلاینده های زیست محیطی جلوگیری به عمل آمده و زمینه ارتقا و بهبود کیفیت میعانات گازی، سهولت در بازاریابی، صادرات و… ایجاد شده است.
ذخایر عظیم میعانات گازی پارس جنوبی حاوی مقادیر قابل توجه مرکاپتان های سبک بوده که می توان با استحصال این مرکاپتان ها ضمن تولید ماده با ارزش بودارکننده گاز طبیعی با بهبود کیفیت میعانات، ارزش افزوده ایجاد کرد. وجود مرکاپتان های سبک در میعانات گازی به دلیل بوی نامطبوع و خورندگی آنها در طی فرایندهای ذخیره سازی و انتقال، مشکلات عدیده ای را به وجود آورده و عامل کاهش قیمت این محصول با ارزش می شود. با استخراج مرکاپتان های سبک و استفاده به عنوان ماده بودارکننده گازطبیعی ضمن مدیریت محصولات جانبی پالایشگاه و ارتقای کیفیت میعانات گازی، در تولید ماده بودارکننده خودکفایی و قطع وابستگی، ایجاد خواهد شد.
پژوهشگاه صنعت نفت به منظور خودكفايي در توليد اين ماده راهبردی، تحقيقات پايلوتي متعددي انجام داده كه از جمله مي توان به عمليات پايلوت براي توليد ماده بودار كننده گاز طبيعي با خوراك نفتاي پالايشگاه شيراز و مركاپتان زدايي از ميعانات گازي اشاره کرد. در واقع پژوهشگاه صنعت نفت مراحل به دست آوری دانش فني و بومي سازي، طراحي پايه واحد صنعتي، نظارت برطراحي تفصيلي واحد و راه اندازي گرم، همچنین انجام آزمون عملكردي واحد را با توجه به توجیه اقتصادی همه مراحل انجام داده است.
دستاورد پژوهشی با ارزش افزوده بالا
پروژه شیرین سازی و مرکاپتان زدایی میعانات گازی فازهای ۲ و ۳ پارس جنوبی بر پایه دانش فنی و لیسانس پژوهشگاه صنعت نفت طراحی و مراحل خرید کالا، ساخت، نصب و راه اندازی آن در قالب قرارداد (EPCC) به ارزش ۷۴ میلیون یورو و ۲۶۱ میلیارد تومان از سوی مجموعه قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا (ص) اجرا شده است. بدون شک این اولین پروژه از عملیاتی شدن این فرایند است و به زودی این فرایند برای دیگر پالایشگاه های گازی به کار گرفته خواهد شد. بر اساس اعلام پژوهشگاه صنعت نفت، ارزش افزوده حاصل از اجرا و راه اندازی این واحد در پالایشگاه گازی فازهای 2 و 3 پارس جنوبی، بیش از ۴ دلار به ازای هر بشکه است که سالانه درآمدی بیش از ۱۱۰ میلیون دلار در پی خواهد داشت، ضمن اینکه این طرح برای ۱۷۴ نفر به صورت مستقیم و ۱۲۹ نفر به صورت غیرمستقیم شغل ایجاد کرده است.
باید گفت که راه اندازی واحدهای راهبردی دی ام سی پارس جنوبی یکی بزرگ ترین دستاوردهای پژوهشی پژوهشگاه صنعت نفت است که محصول تولیدی این واحد در مقایسه با محصول کشورهای رقیب در منطقه خاورمیانه، کیفیت بسیار بالاتری دارد و به اصطلاح می توان گفت که در حال حاضر شیرین ترین میعانات گازی منطقه توسط واحد مرکاپتان زدایی از فازهای 2و3 پارس جنوبی تولید می شود.
بازار فروش میعانات گازی به علت وجود مرکاپتان و بوی بسیار بدی که دارد، معمولا با سختی و الزامات زیادی همراه است و حالا با تصفیه میعانات و حذف بخش قابل توجه مرکاپتان و بدون بو شدن ميعانات گازي، مشتری میعانات ایران به شدت افزایش پیدا خواهد کرد.
فعالیت های پژوهشی ریشه دار در حوزه مرکاپتان زدایی
در حال حاضر دانش فنی مرکاپتان زدایی از میعانات گازی، فناوری اختصاصی پژوهشگاه صنعت نفت است و این مجموعه پیش از این هم کاتالیست این پروژه را توسعه داده و به بخش خصوصی واگذار کرده است، ضمن اینکه پیش از این هم پژوهشگاه صنعت نفت در پتروشیمی خارگ سه واحد مرکاپتان زدایی از نفتا، پروپان و بوتان را با دانش فنی خود راه اندازی کرده و در سال ۹۹ هم در پالایشگاه بیدبلند خلیج فارس ۲ واحد مرکاپتان زدایی با دانش فنی خود برای خوراک بوتان و نفتا اجرایی کرده است. به عبارتی پژوهشگاه صنعت نفت از نزیک به 15 سال قبل برای رسیدن به دانش فنی مرکاپتان زدایی از برخی محصولات با ارزش وارد عمل شده و تجربیات ارزشمندی را به دست آورده و امروز به این دانش فنی رسیده است.
در واقع وظیفه و کارکرد اصلی پژوهشگاه صنعت نفت به عنوان بازوی فناور و پژوهش محور صنعت نفت همین است که زمینه ارزش افزوده بیشتر برای صنعت را فراهم کند. ممکن است پروژه هایی که به وسیله این مجموعه های دانش محور انجام می شود، قیمت پایینی داشته باشد، اما اثرگذاری آن در صنعت نفت ارزش افزوده بسیار بالايي دارد. به عبارت ديگر هزينه هايي كه صرف توسعه و ايجاد دانش فني مي شود، در مقايسه با نتايج آن بسيار ناچيز است و این خاصیت فناوری است.
اگرچه دولت ها برای شرکت های پژوهشی و فناور محور سرمایه گذاری می کنند، اما در نهایت اصل سود آن در بلند مدت به دولت و به صنعت بر می گردد. مثال این موضوع را به خوبی می توان در عملکرد پژوهشگاه صنعت نفت در حوزه کاتالیست دید؛ به عنوان نمونه گوگرد زدایی که از نفت کوره در پالایشگاه امام خمینی شازند انجام می شود. پیش از این کاتالیست مورد نیاز این واحد از شرکت های خارجی تهیه می شد، اما حالا پژوهشگاه صنعت نفت این کاتالیست را فرموله کرده و یک شرکت دانش بنیان آن را تولید می کند.
پژوهشگاه صنعت نفت از دهه 80 و همزمان با شکل گیری پردیس جدید خود و اختصاص فضاهای کاری بیشتر و توجهی که وزارت نفت به این مجموعه داشته، پروژه های پژوهشی و کاربردی زیادی را برای صنعت نفت به نتیجه رسانده است.
پروژه هایی همچون طرح DMD (مرکاپتان زدایی از برش های نفتی)، HDS (سولفوزدایی به وسیله هیدروژن)، شیرین سازی گاز به روش سولفیران، ساخت و سنتز رنگ اپوکسی دو جزیی پایه ای و ... که در این سال ها دنبال شده و در بسیاری از این پروژه ها نتایجی قابل قبول و ارزشمند حاصل شده است. پژوهشگاه صنعت نفت مهم ترین مرکز تحقیقات کشور و خاورمیانه در همه زیرمجموعه های صنعت نفت است و به عبارتی چرخ فناوری و پژوهش صنعت نفت با کمک این مجموعه به چرخش در می آید و در دولت سیزدهم بسیاری از پروژه های فعال این مجموعه با برنامه ریزی های جدید در حال رسیدن به نتیجه و رسیدن به مرحله تجاری سازی هستند.