پیشی گرفتن از قطری ها
پیکار در ادامه با اشاره به اینکه اکنون در منطقه خلیج فارس3 مشخصه میعانات گازی وجود دارد و 2 مشخصه مربوط به کشور قطر بوده که به نام میعانات گازی کم گوگرد و میعانات گازی بوزدایی شده در بازار جهانی شناخته شده است، یادآور می شود: برای طراحی واحد مرکاپتان زدایی، عملا مشخصات کشور قطر به عنوان یک شاخص در نظر گرفته شد و اکنون باید اعلام کنم که واحد مرکاپتان زدایی میعانات گازی پالایشگاه های پارس جنوبی، شرایط بهتری در مقایسه با واحدهای مشابه در کشور قطر دارند و خبر مهم آن است که با بهره برداری کامل از این واحد، قطعا به عنوان یک مشخصه جدید میعانات گازی قابل ارائه به بازار جهانی است.
علیرضا هاشمی مهر، مدیر سایت پروژه مرکاپتان زدایی میعانات گازی نیز با اشاره به کیفیت بالا و ارزش افزوده بالای محصول نهایی در این واحد، از مشتریان آن در آسیا و اروپا خبر می دهد و می گوید: محوریت پروژه بر مبنای صادرات است و در همین زمینه امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران، درخواست محصولی با کیفیت 430 ppm مرکاپتان را داشتند که همکاران با اقدام های شبانه روزی به این مشخصات رسیدند؛ البته ما براساس قرارداد، موظف به رساندن مرکاپتان محصول نهایی به 55ppm مطابق با مشخصات طراحی هستیم.
تامین خوراک پالایشگاه و پتروشیمی های کشور
افزون بر بعد بین المللی اگر بخواهیم اهمیت محصول واحد مرکاپتان زدایی را از بعد داخلی ارزیابی کنیم، این مساله قابل اشاره است که اتفاقی که در طول این سال ها افتاده، به تدریج خوراک نفت خام و میعانات گازی به سمت ترش شدن و افزایش ترکیبات گوگردی پیش رفته است. هرچه میزان گوگرد در میعانات گازی افزایش داشته باشد، هزینه های عملیاتی پالایشگاه ها و پتروشیمی ها که آن را به عنوان خوراک دریافت می کنند، افزایش خواهد یافت. در نتیجه پالایشگاه ها و پتروشیمی ها به شدت از خوراک های شیرین استقبال می کنند و دلیل عمده در اختلاف قیمت بیش از 4 دلار در هر بشکه میعانات گازی ترش و شیرین شده به دلیل هزینه های عملیاتی، تعمیر و نگهداری ناشی از خوردگی ترکیبات گوگردی و مشکلات زیست محیطی است و به عبارتی مشتری ها به دنبال منابع تامین خوراک شیرین هستند که واحد مرکاپتان زدایی می تواند این خواسته آنها را تامین کند.
مشخصات پروژه
پروژه احداث واحد مرکاپتان زدایی میعانات شامل واحد مرکاپتان زدایی میعانات گازی، واحد خنثی سازی پساب کاستیکی، واحد تصفیه هوای Spent Air که برای نخستین بار در پالایشگاه ها اجرا شده است، احداث یک دستگاه مخزن ذخیره سازی آب آتش نشانی جدید در محدوده مخزن آب آتش نشانی موجود پالایشگاه و پست جدید برق است که بر پایه دانش فنی و لیسانس پژوهشگاه صنعت نفت طراحی شده است.
قرارداد این پروژه به کنسرسیومی متشکل از شرکت پتروصنعت از مجموعه قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا (گروه شهید رجایی) و پژوهشگاه صنعت نفت واگذار و طرح در قالب طراحی، خرید و تامین کالا، ساخت و اجرا و راه اندازی (EPCC) اجرایی شده است.
اهمیت مرکاپتان زدایی در چیست؟
مدیر پروژه احداث واحد مرکاپتان زدایی میعانات گازی فازهای 2 و 3 پالایشگاه دوم پارس جنوبی، در بیان اهمیت این پروژه توضیح می دهد: یکی از محصولات اصلی پالایشگاه های گاز، میعانات گازی است که به صورت طبیعی حاوی مرکاپتان ها هستند. مرکاپتان ها از گروه ترکیب گوگردی هستند که عامل اصلی بوی بد و زننده و یکی از عوامل آلودگی محیط زیست و خوردگی تجهیزات در پالایشگاه ها و پتروشیمی ها به شمار می روند. با توجه به این شرایط نیاز است که میعانات گازی قبل از استفاده از سوی واحدهای مصرف کننده یک سری عملیات آماده سازی روی آن انجام شود.
حالا با راه اندازی این واحد، شاهد بهبود شاخص های اقتصادی پالایشگاه و ایجاد ارزش افزوده برای پالایشگاه، ارتقای کیفیت و بهبود مشخصات محصول میعانات گازی و تولید محصول مطابق با استانداردهای روزآمد جهانی، بهبود و سهولت در بازاریابی و فروش فرآورده، تولید خوراک مناسب برای صنایع پالایش و پتروشیمی خواهیم بود و در این فرآیند، شاخص های خوردگی و زیست محیطی محصول به طرز قابل ملاحظه ای بهبود پیدا می کند.
به گفته پیکار، در بخش واحد خنثی سازی پساب های کاستیکی، طراحی و سفارش گذاری کالاها از سوی شرکت داخلی انجام شده است. همچنین واحد تصفیه هوای Spent Air با هدف حذف ترکیبات هیدروکربنی پیش از تخلیه به محیط برای نخستین بار در پالایشگاه ها طراحی شده که با راه اندازی آن بخش قابل ملاحظه ای از ترکیبات هیدروکربوری همراه هوا جدا شده و از آلودگی محیط زیست جلوگیری می شود.
اشتغالزایی 1500 نفری
این پروژه در طول اجرا و در اوج فعالیت، شاهد حضور ۱۵۰۰ نفری نیروی کار مشتمل بر پیمانکار اصلی، پیمانکار فرعی، خدمات ماشین آلات و ستادی و... بوده است و طبق اعلام دست اندرکاران، در زمان بهره برداری و تحویل واحد، حدود 55 نفر به صورت مستقیم در این واحد مشغول به کار می شوند.
تحریم و محدودیت های همیشگی
طبق اعلام مجری این پروژه، با توجه به شرایط تحریم ها، مشکلات نقل و انتقال بانکی منجر به طولانی تر شدن زمان اجرای طرح و صرف هزینه های بیشتر از سوی پیمانکار و طولانی شدن فرآیند انتقال کالا از سازندگان داخلی و خارجی شد. افزون بر آن با توجه به تحریم های بانکی، مشکلاتی در نقل و انتقالات ارز از بانک ها با مبدأ ایران به بانک های خارج از کشور رخ داد و گاه شاهد این مشکل بودیم که پول به حساب سازندگان واریز می شد؛ اما بانک عامل در خارج از کشور با توجه به اینکه مبدا پول کشور ایران بود، اقدام به برگشت ارز و در برخی موارد اقدام به بلوکه وجوه می کرد.
محدودیت ها و سختی کار
بزرگ ترین سختی انجام کار به گفته دست اندرکاران مختلف پروژه احداث واحد مرکاپتان زدایی میعانات گازی، فعالیت آن در مجاورت واحدهای در حال کار پالایشگاه بوده که تاثیر زیادی بر زمان و نحوه انجام کار داشته است. به گفته آنها، با توجه به استانداردهای بسیار بالای ایمنی و مخاطرات کار در پالایشگاه های گازی، انجام هر فعالیت نصب و اجرا، نیازمند هماهنگی با اداره های مهندسی، بهره برداری و اچ اس ای پالایشگاه است.
نقشه راه آینده
پیکار در ادامه با بیان اینکه در طرح اولیه مرکاپتان زدایی، احداث واحد DMC برای پالایشگاه فازهای 2 و 3 ، 4 و 5 و 9 و 10 پیش بینی شده است، می گوید: با توجه به اینکه پروژه واحد مرکاپتان زدایی میعانات گازی، اولین واحد در مجموعه پالایشگاه های گازی است، پیش بینی می شود که با درس آموخته های کسب شده در طول اجرای پروژه راه اندازی اولیه و پس از آن، با تغییراتی در اجرای واحد، بتوانیم این واحد را با هزینه مناسب تر و با شرایط مطلوب تری برای سایر پالایشگاه های پارس جنوبی که همگی میعانات گازی ترش تولید می کنند، اجرایی کنیم.
او می گوید: با توجه به شرایطی که پالایشگاه های منطقه عسلویه دارند، پیشنهاد ما به مجموعه مدیریت ارشد شرکت نفت و گاز پارس، احداث دو واحد آتی مرکاپتان زدایی در پالایشگاه های گازی منطقه کنگان است که از ابتدا در طرح آنها احداث واحد DMC پیش بینی شده بود.
پنج میلیون نفر- ساعت فعالیت بدون حادثه
افزون بر تمام فوایدی که در بیان اجرای این پروژه اعلام شد، حسین احسنی، رئیس اچ اس ای طرح های نفت و گاز پارس در بازدید از فرآیند مرکاپتان زدایی یکی از افتخارهای این پروژه را انجام نزدیک به 5 میلیون نفر- ساعت کار بدون هیچ حادثه ای اعلام ویادآوری می کند: سعی کردیم به کمک نیروهای کارفرما شرایط ایمن برای اجرای کار داشته باشیم.
او ثبت این رکورد را با توجه به روند فعالیت در محدوده پالایشگاه دوم پارس جنوبی منحصربه فرد خوانده و می گوید: انجام هر یک از فعالیت ها نیازمند اخذ مجوز از پالایشگاه بود که در مجموع 2100 مجوز کار یا پرمیت برای انجام فعالیت ها از پالایشگاه اخذ شده است.
دانشی که بومی شد
نکته ای که با اجرای این پروژه نباید از نظر دور داشت، آنکه افزون بر کاهش اثرات خوردگی ترکیبات موجود در میعانات گازی، کاهش آلاینده های زیست محیطی، ارتقا و بهبود کیفیت محصولات نهایی و رسیدن به استانداردهای بین المللی و بالا رفتن قیمت محصولات، ایران به دانش بومی در زمینه مرکاپتان زدایی در صنعت نفت دست یافت. از حدود 10 سال قبل، پژوهشگاه صنعت نفت همكاري خود را با یک شركت خارجی در زمينه مركاپتان زدايي از برش هاي نفتي آغاز كرد و طي تفاهم نامه فی مابین، به توسعه اين فناوری به صورت مشترك اقدام کرده است. در اين خصوص، پايلوت DMC به ظرفيت روزانه 20 بشكه، در پژوهشگاه (محل قديمي در شهرری) و پايلوت جديد به ظرفيت روزانه 2 بشكه در محل پرديس جديد پژوهشگاه احداث شد. سیما طباطبایی، سرپرست بخش طراحی ابزار دقیق پژوهشگاه صنعت نفت که در حال ارزیابی از واحدهای تحت مدیریت خود در سایت این پروژه است، می گوید: در حال حاضر این فعالیت ها به ثمر نشسته و محصول قابل قبولی به دست آمده و اولین بار است که این طرح در کشور اجرایی می شود و غرورآفرین است.
1-جواد اوجی، وزیر نفت: ظرفیت شیرین سازی میعانات گازی کشور با این طرح ۸۰ هزار بشکه افزایش یافت، بزرگ ترین مزیت این طرح، بومی سازی دانش مرکاپتان زدایی میعانات گازی در کشور است و ان شاءالله در این زمینه خودکفا می شویم. میعانات گازی شیرین ارزش افزوده بالاتری دارد و فروش آن در داخل و بازار بین الملل راحت تر است. به همت شرکت ملی نفت ایران و شرکت نفت و گاز پارس و قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا به عنوان پیمانکار این طرح به دست توانمند ایرانی ساخته شد.
2- محسن خجسته مهر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران: بهره برداری از طرح شیرین سازی و مرکاپتان زدایی میعانات گازی فازهای ۲ و ۳ پارس جنوبی، یکی از طرح های به بهره برداری رسیده امروز بود که دانش فنی آن از سوی پژوهشگاه صنعت نفت ایجاد شده، بنابراین وجه آن دانش بنیان است. این طرح تداوم افزایش صادرات میعانات گازی را در کشور به دنبال داشت و توان اجرایی مطلوبی را از سوی قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا (ص) در این طرح شاهد بودیم. سرمایه گذاری انجام شده در این طرح طی سه تا چهار ماه به کشور بازمی گردد، از زمان راه اندازی این طرح تاکنون ۱۰ میلیون بشکه میعانات گازی شیرین سازی و صادر شده است و حدود ۴۵ تا ۴۶ میلیون دلار ارزآوری و بازگشت سرمایه داشتیم که اتفاقی راهبردی بود.