تغییر رویکرد درباره پلاستیک های زیستی از الزام های صنایع بزرگ است
تضمین حیات آینده با Bioplastic
مشعل صنعت پلاستیک، مواد پلیمری را به پلاستیک هایی تبدیل می کند که برای دامنه وسیعی از صنایع از جمله بسته بندی، ساختمان و ساخت وساز، الکترونیک، هوافضا و ترابری، خودرو و... کاربرد دارد. پلاستیک ها در دنیای امروز سهم و اهمیتی قابل توجه دارند؛ از نی که برای آب میوه استفاده می شود تا فرمانی که هر روز در خودروها در دستمان می گیریم؛ همه و همه متعلق به دنیای بی شمار پلاستیک ها هستند. تولید جهانی پلاستیک، از صدها میلیون تن در هر سال، گذشته است و هر روز بر میزان و تنوع مصرف این محصول در کل دنیا افزوده می شود؛ از این رو بیشتر کشورها به فکر روش هایی برای کاهش یا جایگزینی پلاستیک ها در بخش های مختلف زندگی امروز هستند؛ به طوری که نوآوری هایی تازه در این زمینه در کشورهای مختلف از جمله ایران شروع شده است که می تواند امیدوارکننده باشد.
شاید یکی از موارد پرمصرف و در معرض دید مصرف پلاستیک، انواع کیسه های پلاستیکی است که در زندگی روزمره همه مردم در سراسر کشورها مصرف می شود. مصرف کیسه های پلاستیکی از هزاران میلیارد در هر سال، گذشته و نزدیک به یکصد کشور از سال ها قبل برای مصرف این کیسه های پلاستیکی جریمه قرار داده و یا استفاده از آن را پولی کرده اند تا شهروندان تمایل کمتری به مصرف آنها داشته باشند.
نیاز آینده به پلاستیک های سبز
بر اساس برآورد کارشناسان محیط زیست، تجزیه پلاستیک ها تا ۴۵۰ سال تخمین زده شده است. ممکن است این محصولات پلاستیکی در طول سالیان سال به قطعات ریزتری تبدیل شوند، اما همچنان تجزیه ناپذیر باقی می مانند. در عین حال مواد شیمیایی ترکیبات پلاستیک ها به تدریج به خاک و آب راه پیدا کرده و محیط زیست گیاهان و جانوران و در نتیجه انسان ها آلوده می شود. سال هاست که در کشورهای مختلف، صنایع پلاستیکی و صنایع مرتبط با آنها، به دنبال روش هایی جایگزین برای بهبود کیفیت پلاستیک ها یا محصولاتی جایگزین هستند. بسیاری از کسب وکارهای نوآور و دانش بنیان با تکیه بر الزام های زیست محیطی، مقوله ای جدید با عنوان پلاستیک سبز را پایه گذاری کرده اند و امروز بسیاری از صنایع فعال در این عرصه، این موضوع را در کنار تولیدات خود دنبال می کنند و برخی دیگر تنها پلاستیک سبز را به عنوان تولیدات خود معرفی می کنند.
در حال حاضر این نوع پلاستیک ها به صنایع مختلف و کاربردهای متنوع زندگی امروز راه یافته و کاربردی شده اند. بیشتر پلاستیک هایی که می شــــناسیم (پلاستـیک های هیدروکربنی) طبق معمول قـــبل از محصولات نـفتی تجـدیدنـاپذیر ساخته می شوند، اما پلاستیک های ســـبز، زیســت تخریب پذیر هستند و از پلیمرهای گیاهی ساخته می شوند. این نوع از پلاستیک قابل تجزیه زیستی است و به طور جزئی یا کامل از مواد بیولوژیکی ساخته شده است. به دلیل اینکه این نوع از پلاستیک های زیست تجدیدپذیر می تواند از انتشار گازهای گلخانه ای جلوگیری کند و به سوخت های فسیلی وابستگی نداشته باشد، به شدت مورد استقبال بسیاری از کشورها و بازارهای مصرفی جهانی روبه رو شده است.
برخی نمونه های کاربردی پلاستیک سبز شامل پلی اتیلن ترفتالات، پلی ا تیلن (PE) و پلی پروپیلن (PP) و پلی لاکتیک اسید (PLA) می شود. پلی اتیلن ترفتالات با پایه زیستی با نام bio-PET نیز شناخته می شود. این ماده از اتانول زیستی نیشکر ساخته شده و پیشروترین بیوپلاستیک است. بهترین ویژگی این پلیمر این است که می تواند جایگزین همتای پتروشیمی خود شود. پلی اتیلن (PE) و پلی پروپیلن (PP) بر پایه بیواتانول هستند؛ آنها دومین بیوپلاستیک محبوب هستند و می توانند شامل ظروف سفت و سخت، پوشش های مانع، درپوش ها، روکش های فیلم و سایر محصولات مشابه باشند.
باید توجه داشت که استفاده از پلاستیک های سبز علاوه بر ماهیت خود آنها که زیست تجدیدپذیر هستند، مزیت های دیگری را هم برای جامعه و شهرهای بزرگ به همراه دارد. اولین قابلیت این است که به شدت روی کاهش میزان زباله و ایجاد کمپوست و جذب شیرابه زباله ها تاثیر دارد و این موضوع روی کاهش هزینه های جمع آوری و نگهداری زباله و دفن آنها تاثیر دارد و هزینه شهرداری ها را کاهش می دهد و می توان گفت که شهرهای آینده به پلاستیک های سبز نیاز دارند.
نقش بی بدیل صنعت پتروشیمی در توسعه بیوپلاستیک ها
در حــال حـاضر و با فراگیر شــدن جریان استفاده چنـد باره از محصـــولات پلاســـتیکی در زنـدگی روزمره، شاهد تــحولاتی قابل توجه هستیم. استفاده چند باره از لباس ها، لوازم مصرفی خانگی، استفاده چند باره از پوشش و پلاستیک مواد مصرفی و آرایشی و بهداشتی و یا نهضت موفق استفاده از کیسه های چند بار مصرف پارچه ای به جای پلاستیک ها و... همه این موارد در کشورهای مختلف دنیا و از جمله در ایران نهادینه شده و بخش قابل توجهی از جامعه و بازارهای مصرف متوجه این تغییر رویکرد در مصرف شده اند و با آن همراهی می کنند.
بخش پایین دست صنعت پتروشیمی ایران به عنوان صنعتی پیشرو در سال های اخیر تلاش کرده است تا با صنعت پلاستیک دنیا در این جریان آینده ساز برای محیط زیست همراه شود و در این مسیر تحولات و تغییرات قابل توجه و اثرگذاری را رقم زده است. بسیاری از شرکت های فعال در بخش های پلیمری به سمت استفاده از پلاستیک های زیست تجدیدپذیر یا پلاستیک های زیستی یا سبز رفته اند و تلاش می کنند محصولاتشان قابلیت یک بار مصرف نداشته باشند.
صنعت بسته بندی به عنوان یکی از زمینه های مهم در استفاده از پلاستیک های زیست تجدیدپذیر یا زیستی به این حوزه ورود داشته و شاهد هستیم که شرکت ها وارد رقابت هایی بین المللی شده اند. حوزه مهم دیگر صنعت کشاورزی است؛ هر ساله حجم قابل توجهی از پلاستیک ها در فرآیـــند تـــولید محصـــــولات کشاورزی از کشت تــا بسته بندی و بازار مصرف، به کار گرفته می شوند که بـــه اعـــتقاد کارشناسان قیمت نهــــایــــی پلاســتیک های زیستـی بسـیار کمتــــــر از پلاستیک های سنتی پلیمری باشد. در عین حال صنعت پتروشیمی امروز به خوبی با مقوله بیوپلاستیک آشنا شده است؛ بیوپلاستیک ها از پلیمرهای زیست تخریب پذیری که از منابع تجدیدپذیر مانند پلی ساکاریدها حاصل شدند، تولید می شوند.
بر اساس آمارهای جهانی، ایران در زمره ۲۰ کشور نخست جهان در تولید زباله های پلاستیکی است و سالانه حدود ۴میلیون تن زباله پلاستیکی تولید می کند. فقط نیم میلیون تن از زباله های تولید شده در کشور به کیسه های پلاستیکی اختصاص دارد، یعنی هر ایرانی روزانه به طور متوسط سه کیسه پلاستیکی مصرف می کند که ۹۶ درصد آن مستقیم وارد سطل های زباله می شود.
بر اساس آنچه در نمایشگاه های معتبر و بین المللی همچون ایران پلاست آشکار است، تمایل و توجه شرکت های داخلی به سمت تولیدات مواد پلاستیکی تجدیدپذیر، پلاستیک های سبز یا زیستی و حوزه متنوع بیوپلاستیک ها بسیار زیاد است. در عین حال شاهد ورود موفق و همراه با سود حاصل از صرفه جویی بالای شرکت های فناور و دانش بنیان در این عرصه هستیم که تلاش آنها در کنار توسعه منطقه و ایجاد اشتغال، باعث افزایش استانداردهای زیست محیطی در همه نقاط کشور و شهرهای کوچک خواهد شد. به نظر می رسد سیاست های کلان و بالادست دولت سیزدهم در حمایت از صنایع پایین دست پتروشیمی و نیز حمایت از شرکت های فناور و دانش بنیان باعث شده است موضــوع پلاستیک های زیستــی و مصرف آن در حوزه های مخــتلف به عنوان یـک افق جـدید سرمایــه گذاری در صنـــعت پــتروشیمی مطرح شود.