چه راهکارهای دیگری برای جبران واردات بنزین پیشنهاد می کنید؟
افزون بر راهکارهای مشخص و عنوان شده که شامل افزایش ظرفیت تولید، اصلاح الگوی مصرف، اصلاح نظام یارانه های انرژی، استانداردسازی مشخصات سوخت، بازنگری و اجرای جدی معیارهای مصرف سوخت در تولید خودرو، جایگزینی گاز به جای بنزین، جلوگیری از قاچاق، توسعه ناوگان حمل ونقل، اصلاح ترافیک، احداث پالایشگاه های جدید و حرکت به سوی خودروهای برقی و سوخت های تجدیدپذیر است، توجه به ظرفیت های منابع تأمین انرژی های تجدیدپذیر و قابلیت های نیروهای انسانی کشور و مواردی از این دست همسو با راهکارهای عنوان شده می تواند اثربخشی لازم را دوچندان کند، همچنین نگاه ویژه به موضوع نوآوری و اعمال اصول مدیریت نوآوری در حمایت از ظرفیت های دانشی کشور در حوزه انرژی، شامل توجه جدی به راهکارها و پیشنهادهای اندیشکده ها و تحقیق و توسعه (اکتساب، انتقال و جذب فناوری های نوین و...) و تسهیل حرکت ایده های نو از آزمایشگاه تا بازار، یک رویکرد علمی و پایدار برای رفع وابستگی کشور به سوخت های فسیلی و پیوستن به گذار جهانی انرژی به عنوان یک قطب تامین انرژی در منطقه و جهان خواهد بود.
توسعه صنعت سی ان جی در این زمینه تا چه حد می تواند اثربخش باشد؟
با توجه به افزایش چشمگیر قیمت های جهانی گاز طبیعی، تایید این سوخت از سوی اتحادیه اروپا به عنوان سوخت پاک برای دوران گذار انرژی و وجود تقاضای بالا برای این حامل در سطح جهانی، به نظر می رسد بهتر است تا حد ممکن ظرفیت های گاز کشور را به سوی صادرات و استفاده از منافع اقتصادی و سیاسی آن برای کشور سوق داد. همان گونه که گفته شد، می توان با هزینه بسیار کمتری نسبت به توسعه بیشتر صنعت سی ان جی تمرکز سیاست ها، حمایت ها و اقدام ها را به سوی موضوع های بهینه سازی مصرف سوخت (شامل اقدام های فناوری محور، استانداردسازی تولید و مصرف، به کارگیری ظرفیت بازار بهینه سازی و...) متنوع سازی سبد سوخت بخش حمل ونقل (توسعه استفاده از خودروهای هیبریدی، برقی و...) و اصلاح نظام یارانه ای سوخت در کشور سوق داد.
افزایش سفرها که از ابتدای امسال تاکنون با فروکش کردن بیماری کرونا رقم خورد، به یکباره زمینه ساز تشدید روند میزان مصرف بنزین شد. نظر شما در این باره چیست؟
بدیهی است که با افزایش سطح رفاه (تعداد و میزان استفاده از خودروهای شخصی) و نیز پایان همه گیری کرونا در صورتی که اقدام های بهینه سازی و نیز برنامه ریزی دقیق اجرایی در دستور کار حاکمیت قرار نگیرد، مصرف بنزین افزایش می یابد، حال سوال اینجاست که آیا این موضوع قابل پیش بینی نبوده است. مسلما کسی نمی تواند بگوید این اتفاق غیرمنتظره بوده است. اندیشکده های مختلف از جمله موسسه مطالعات بین المللی انرژی (در قالب ارائه دورنمای انرژی کشور) این هشدار را از قبل داده بودند. متاسفانه تاکنون هرگاه بحث کمبود سوخت در کشور مطرح شده است، همه نگاه ها و برنامه ها به سوی افزایش تولید معطوف شده است، اما به نظر می رسد، وقت آن فرارسیده است که توجه جدی به اقدام های بهینه سازی، توسعه حمل ونقل عمومی (به ویژه ریلی) و فعال سازی بازار بهینه سازی انرژی در دستور کار باشد. امید می رود موضوع منفی شدن تراز تولید و مصرف بنزین بتواند جرقه اولیه این موضوع را در سطح سیاست گذاری کشور به وجود آورد.
خودروهای تولیدی کشور یکی از پاشنه آشیل های مصرف سوخت هستند، متوسط مصرف خودروها در داخل، نزدیک به 3 برابر مصرف استاندارد جهانی است، در این میان الزام خودروسازان به تغییر روند تولید با چه تدابیری محقق خواهد شد؟
مسلما ايجاد رقابت، مهم ترین عامل ارتقاي كيفيت در هر زمینه ای است؛ از این رو ايجاد بازار باز و امكان حضور رقباي بین المللی در بازار ايران، همراه با ایجاد زمینه رقابت عادلانه، خودروسازان را ناگزير به سمت بهبود كيفيت خودروهاي توليدي در همه جنبه ها از جمله مصرف سوخت سوق خواهد داد. حمایت های دولت از اقدام های فناورانه بخش خصوصي، همراه با نظارت مستمر و ارتقای رقابت و جلوگيري از ايجاد رانت رقابتي در اين بازار اين مهم را محقق خواهد كرد.
از دیدگاه کارشناسی اصلاح نظام یارانه ای تا چه اندازه می تواند کارگشا باشد؟
تجربه سال ها تلاش برای جلوگیری و کاهش قاچاق سوخت نشان داده است که هر اقدامی به جز رقابتی کردن قیمت سوخت در مقایسه با قیمت های بین المللی (که عمدتا در کشورهای همسایه اعمال می شود) موقت بوده و نمی تواند پایدار باشد؛ بنابراین اولویت نخست برای حل اساسی مشکل قاچاق سوخت، اصلاح نظام یارانه ای سوخت است. دولت باید با اطلاع رسانی صحیح، اقدام های توجهی برای محل مصرف منابع حاصل از افزایش قیمت سوخت و تبیین منافع آن برای عموم مردم و به ویژه اقشار محروم و مرزنشینان، فضای فکری جامعه را آماده کرده و این جراحی بزرگ اقتصادی را با استفاده از ظرفیت های مردمی و بخش خصوصی اجرایی کند. ذکر این تجربه خالی از لطف نیست که در تجربه قبلی هدفمندی یارانه ها به دلیل تعیین قیمت ثابت متاسفانه بعد از چند سال قیمت های واقعی حتی به میزانی کمتر از قبل از اجرای طرح مذکور کاهش یافت؛ بنابراین با استفاده از تجارب قبلی، دولت باید ضمن اصلاح نظام یارانه ای، تدابیری بیندیشد که این موضوع تکرار نشود. فروش سوخت از طریق بورس و بر اساس قیمت های متناسب با تغییرات جهانی قیمت، راهکار اساسی و پایدار در این حوزه است. ضمنا باید هرچه سریع تر بخش عرضه سوخت به مصرف کنندگان را به طور کامل به بخش خصوصی واگذار کرد تا با ایجاد فضای رقابتی در این حوزه، بهره وری افزایش یابد.
جدای از مساله بنزین و میزان روند تولید و مصرف آن در کشور، با توجه به بحران سوخت اروپا تا چه اندازه ایران می تواند در زمینه مدیریت مصرف دیگر فرآورده های نفتی و گازی نقش آفرین باشد. با توجه به اینکه هم اکنون تمرکز کشور روی تامین نیازهای داخلی و موضوع ذخیره سازی مطمئن برای فصول سرد سال نیز مطرح است؟
این بحث در خصوص گاز طبیعی و فرآورده می تواند جنبه های متفاوتی داشته باشد. در خصوص گاز، با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک ایران در کریدور جنوب و با فرض به نتیجه رسیدن مذاکرات برجامی، ایران می تواند در انتقال گاز ترکمنستان به اروپا نقش آفرینی کند. همچنین با فرض فوق و دسترسی به فناوری مایع سازی گاز (LNG)، امکان تکمیل نسبتا سریع پروژه ایران ال ان جی (که هم اکنون نزدیک به 70 درصد پیشرفت دارد) و تامین bcm 10 گاز برای اروپا از این طریق یا حتی در کوتاه مدت استفاده از تاسیسات LNG کشورهای همسایه همچون عمان وجود خواهد داشت. در بحث نفت خام و فرآورده نیز با توجه به ذخایر قابل توجه میعانات و گاز آماده ایران در خلیج فارس، در صورت حل مسئله سیاسی، امکان کمک قابل توجه به اروپا برای زمستان امسال و همچنین تامین بخشی از نیاز این کشورها در بلندمدت از طریق ایران وجود خواهد داشت. البته در هر دو حوزه فوق، یک عامل نهفته و بسیار مهم، عزم و توجه جدی داخلی به اقدام های بهینه سازی انرژی و کنترل مصرف داخلی است. استفاده از سازوکارهای بازار بهینه سازی و طرح های ماده 12 قانون رفع موانع تولید، بودجه های دولتی برای اقدام های بهینه سازی، به روزسازی فناوری ها و توسعه استفاده از تجدیدپذیرها در تاسیسات و اماکن دولتی و عمومی و حمایت از توسعه پروژه های تجدیدپذیر با فناوری روزآمد (به ویژه نیروگاه های خورشیدی) از جمله اولویت های اساسی این حوزه است.