سرانجام خوش در انتظار فاز11
مشعل میدان پارس جنوبی از بزرگ ترین منابع گازی مستقل جهان است که روی خط مرزی مشترک ایران و قطر در خلیج فارس و ۱۰۰ کیلومتری ساحل جنوبی ایران قرار گرفته است. در سال ۱۳۶۹ با حفر نخستین چاه اکتشافی در این میدان وجود گاز تأیید شد. سهم ایران از این میدان ۹۷۰۰ کیلومتری، ۳۷۰۰ کیلومتر است و با ذخایر ۱۴ هزار میلیارد مترمکعب حدود ۸ درصد از ذخایر کل جهان را در خود جای داده است. حجم ذخایر میعانات گازی این میدان ۱۸ میلیارد بشکه تخمین زده شده است. توسعه این میدان در سال ۱۳۷۶ از سوی ایران آغاز شد. توسعه میدان مشترک گازی که با امضای قرارداد فازهای ۲ و ۳ پارس جنوبی با شرکت های توتال، گازپروم و پتروناس مالزی به طور رسمی وارد مرحله اجرایی شد؛ قرار است با نهایی شدن فازهای 11 و 14 پارس جنوبی به اتمام برسد. قطر شریک ایران در این میدان مشترک اگرچه اقدام های توسعه ای در این مخزن را از سال ۱۹۹۰ (۱۳۶۹) آغاز کرده بود، اما با تسریع فعالیت های ایران در این حوزه در میزان برداشت از ما عقب ماند.
وزارت نفت دولت سیزدهم با تمركز بر توسعه ميدان گازي پارس جنوبي، اتخاذ تمهيدات لازم و استفاده از تمامي ظرفیت های موجود براي افزايش توليد گاز غني از اين ميدان مشترك گازي را در برنامه قرار داد و با فعالیت های انجام شده، در حوزه پارس جنوبی، تا پایان سال 1400 ظرفیت تولید گاز خام کشور در سال ۱۴۰۰ برای نخستین بار از مرز یکهزار میلیون مترمکعب در روز عبور کرد و برداشت گاز از میدان مشترک پارس جنوبی هم نسبت به سال قبل از آن (۱۳۹۹) بیش از ۴ درصد افزایش یافت. میانگین تولید گاز غنی از میدان گازی مشترک پارس جنوبی در سال های اخیر، از روند افزایشی قابل توجه برخوردار بوده و در دی ماه ۱۴۰۰ توانست به رکورد ۷۰۵ میلیون مترمکعب در روز برسد. این رقم در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال قبل از آن (۱۳۹۹) بیش از ۴ درصد رشد داشته که با راه اندازی فازهای جدید پارس جنوبی، میزان تأمین گاز کشور از این میدان در سال ۱۴۰۰ به حدود ۷۰ درصد ارتقا یافته است.
با بهره برداری از فازهاي میدان گازی پارس جنوبی، ميزان توليد گاز غني ايران از كشور قطر با وجود سهم دو برابري اين كشور از اين ميدان گازي مشترك، پيشي گرفته است. توسعه فازهاي 13 و 22 و 24 به اتمام رسيده و توسعه فاز 14 نیز با پیشرفت فیزیکی بیش از 91 درصد در پایان سال 1400 در حال انجام است.
توسعه فاز 11 تا امروز
پیگیری اجرای فاز 11 طرح توسعه ميدان گازي پارس جنوبي و پیش بینی تولید اولیه از این طرح در سال 1401 (پيشرفت فيزيكي بیش از 34 درصد در پایان سال 1400) در حال انجام است. از جمله اهداف طرح استخراج روزانه 2 ميليارد فوت مكعب گاز خام و ميعانات گازي همراه و ارسال گاز توليدي فاز 11 به پالایشگاه های فازهاي 6، 8 و 12 هر یک به میزان يك ميليارد فوت مكعب است. مشخصات كلي طرح شامل حفاری 24 حلقه چاه، 2 سکوی تولیدی هركدام به ظرفيت یک ميليارد فوت مكعب گاز ترش (معادل 28 ميليون مترمکعب در روز)، دو رشته خط لوله 32 اینچ دریایی به همراه خطوط 4 اينچ تزریق منو اتیلن گلایکول و تأسیسات اتصال به ورودی پالایشگاه فازهای 6، 7 و 8 و فاز 12 پارس جنوبی، طراحی، ساخت و نصب سکوی فشارافزایی برای حفظ و نگهداشت تولید و تأسیسات فشارافزایی به همراه متعلقات کامل است.
طرح توسعه فاز ۱۱، آخرین طرح توسعه میدان گازی پارس جنوبی است که در قالب مدل جدید قراردادهای نفتی (IPC) آن در سال ۹۶ به کنسرسیوم شرکتهای «توتال» فرانسه، «CNPCI» چین و پتروپارس واگذار شد و تیرماه 1396 بود که قرارداد طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی، میان شرکت ملی نفت ایران به عنوان کارفرما و کنسرسیوم توتال (۵۰.۱ درصد)، سی ان پی سی آی (۳۰ درصد) و پتروپارس (۱۹.۹) امضا شد. عمر نام و حضور توتال در این قرارداد و همچنین کشورمان، یک سالی بیشتر دوام نداشت و دست تحریم ها به فعالیت این مجموعه در فاز 11 پارس جنوبی خاتمه داد و فعالیت انجام شده از سوی آن به مطالعات بنیادی، مطالعات تقویت فشار و به موازات آن مناقصه انتخاب پیمانکار برای بخش جکت، حفاری و خطوط لوله و مشخص شدن پیمانکار آن منجر و محدود شد.
با رفتن توتال، حضور چینی ها در این فاز و همچنین قرارداد، گسترده تر و بیشتر شد؛ آنگونه که با رفتن توتال، سی ان پی سی آی، رهبر کنسرسیوم طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی شد و به نظر می رسید دیگر سرنوشت این فاز مهم برای توسعه و تولید، مشخص و قطعی شده و حضور چینی ها در این قرارداد پایدار خواهد بود، اما دامنه و محدودیت تحریم ها به قدری محکم بود که پس از توتال، نوبت به حذف نام دیگری از این قرارداد رسید، حتی چینی ها از حضور در این قرارداد روی گردان شده و عمر آنها هم دوامی نداشت.
با اعلام رسمی خروج شاخه بین المللی شرکت ملی نفت چین (سی ان پی سی آی) از طرح توسعه فاز 11 پارس جنوبی که پس از خروج شرکت فرانسوی توتال، سهامدار ۸۰.۱ درصد از طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی بود، پتروپارس به تنهایی توسعه این پروژه را عهده دار شد.
با روی کار آمدن دولت سیزدهم و اولویت بخشی به توسعه میدان های مشترک نفتی و گازی، توسعه و تکمیل فاز ۱۱ پارس جنوبی، یکی از اصلی ترین اولویت های وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران اعلام شد.
جواد اوجی، وزیر نفت درباره آخرین وضعیت فاز 11 میدان گازی پارس جنوبی گفته است: اگرچه آخرین و بلاتکلیف ترین فاز پارس جنوبی فاز 11 بود و شرکت توتال فرانسه با وجود آنکه مطالعات آن را انجام داده بود، اما به دلیل تحریم ها از ادامه کار منصرف شد و پروژه را تحویل داد اما در دولت مردمی و با آغاز کار وزارت نفت موضوع بهره برداری و آغاز عملیات اجرایی فاز یازده را در اولویت کاری خود قرار دادیم و با تدابیر و ابتکاراتی که همکارانمان در وزارت نفت به خرج دادند، به شما قول می دهم مهرماه امسال تولید فاز 11 را آغاز کنیم.
طبق اعلام وزیر نفت، پیش بینی می شود روزانه 670 میلیون فوت مکعب گاز از فاز یازده پارس جنوبی به بهره برداری برسد و در این مسیر از ظرفیت و توان شرکت های داخلی استفاده کرده ایم و درباره توان لازم فنی شرکت های داخلی برای راه اندازی فاز 11 بیان دو موضوع بسیار مهم است یکی آغاز بهره برداری از فاز 11است که با ابتکار همکارانمان در شرکت ملی نفت و با جا به جای سکوی فاز C 12 که در فاز 11 و حفاری چاه های جدید، البته با توان داخلی محقق شد، اما برای ایستگاه تقویت فشار که مربوط به تمامی فازهای پارس جنوبی با همکاری مشاوران داخلی و خارجی در وقت خودش انجام خواهیم داد. در همین زمینه چندی قبل محمد مشکین فام، مدیرعامل شرکت نفت و گاز پارس از وارد شدن ۱۲ میلیون مترمکعب گاز فاز ۱۱ پارس جنوبی از چهار حلقه تولیدی به مدار تولید تا زمستان امسال خبر داد و گفت: توسعه این فاز از سوی مجموعه پتروپارس در حال اجراست و بنا داریم چهار حلقه چاه از چاه های دوازده گانه این فاز را امسال به تولید برسانیم که حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون فوت مکعب می شود. انجام این کار هم به عهده شرکت های مپنا و مهندسی و ساخت تأسیسات دریایی است که همه حفاری ها تا رسیدن به مخزن تکمیل شده است.
برنامه فشارافزایی فاز 11
چندی قبل شرکت پتروپارس دو تفاهم نامه همکاری با دانشگاه صنعتی شریف و شهید بهشتی برای بومی سازی دانش فشارافزایی گاز فاز ۱۱ پارس جنوبی را با هدف بررسی اولیه و مقدماتی مطالعات امکان سنجی فنی و اقتصادی فشارافزایی گاز ترش فاز ۱۱ در دریا را امضا کردند.
هدف شرکت پتروپارس از امضای این تفاهم نامه بررسی های اولیه و مقدماتی مطالعات امکان سنجی در خصوص فشارافزایی گاز ترش فاز ۱۱ پارس جنوبی با همکاری شرکت های دانش بنیان به همراه دانش بومی داخلی است.
به هر روی، پرونده پایان توسعه بزرگ ترین مجموعه صنعتی انرژی کشور در پارس جنوبی که از سال ها پیش معطل دو فازهای 11 و 14 پارس جنوبی مانده بود، با تعیین و تکلیف این دو فاز در دولت سیزدهم، به مراحل نهایی خود رسیده است و انتظار می رود با ورود آنها به مدار تولید، شرایط مطلوب تری برای تامین گاز در داخل و بازارهای فرامرزی رقم بخورد.