دولت سیزدهم روش ها و اقدام های نوینی را در مسیر دانش بنیان کردن صنعت نفت اجرا می کند
صنعت پتروشیمی در خط مقدم ساخت داخل
مشعل ساخت داخل، شعاری بود که پس از سال ها تلاش و اعتماد به توان داخل، درست در دورانی که تحریم های همه جانبه، صنعت و اقتصاد کشور را هدف گرفته بود، به ثمر نشست. صنعت نفت ایران با توجه به حجم، گسترگی و استراتژیک بودن ابزار و تجهیزات و نیازهای داخلی خود، همواره با شرکت های بزرگ دنیا در ارتباط بوده و در میانه بدقولی ها و بدعهدی هایی که شرکت های خارجی در جریان تحریم ها داشتند، صنعت نفت معطل و منتظر این شرکت ها نماند و تلاش کرد تا با اعتماد به سازندگان داخلی و نخبگان دانشگاهی و فناور، نیازهای خود را تامین کند. صنعت پتروشیمی، یکی از مجموعه هایی بود که برای توسعه و پروژه های جدید خود، به دانش روز و تجهیزات جدید نیاز داشت و تحریم های مستقیم آمریکا به قصد شکستن کمر پروژه های جدید این صنعت صورت گرفت؛ اما شرکت های پتروشیمی با کمک شرکت های دانش بنیان، دانشگاه ها و اعتماد به توان داخل توانستند بخش قابل توجهی از این نیاز را جبران کنند و امروز به سطحی از خودکفایی رسیده اند که سهم قابل توجهی از بازار های منطقه ای و جهانی را در اختیار دارند.
حالا که بیش از یک دهه از تلاش برای ساخت داخل قطعات و تجهیزات صنعت نفت می گذرد، زمینه های اجرایی، زیرساختی و قوانین و آیین نامه های مناسبی برای ساخت داخل پیش بینی شده و هر روز بیش از قبل شاهد هستیم که تجهیزات، قطعات و پروژه های جدید با تکیه بر همین توان داخل به نتیجه می رسند. امروز در کنار گزارش های کلی که برای پروژه های بزرگ ارائه می شود، یکی از مهم ترین آمارهای ارائه شده، میزان صرفه جویی حاصل از ساخت داخل قطعات و تجهیزات است که 50 تا 60 درصد هزينه هاي يک پروژه را تشکیل می دهد.
همه مسیرها و تلاش ها برای تحقق یک هدف مهم
وزارت نفت از چند سال قبل تاکنون، بخشنامه هایی را در موضوع مهم ساخت داخل ابلاغ و اجرا کرده که مطابق آن، فهرست اقلام راهبردي و تحريمي صنعت نفت و چهار شرکت زیرمجموعه اعلام شده است. بر این اساس تاکید شده که برای ساخت داخل اقلام راهبردي در صنعت نفت که امکان ساخت آنها در داخل کشور وجود دارد، اقدام و از واردات آنها جلوگیری شود. در عین حال، شرایطی برای شرکت هاي داخلي فراهم شده تا در زمينه ساخت و تعميرات داخلی اقدام کنند. با این حال، برخی مجموعه ها همچون صنعت پتروشیمی، طی این سال ها، تلاشی بیشتر و پیشروانه در مسیر ساخت داخل داشته اند. شرکت ملي صنايع پتروشيمي به منظور حرکت بهتر در اين مسير، پيشنهادهايي ارائه کرده که از آن جمله می توان به شناسايي نياز بازار آينده، تجميع نيازها به منظور برنامه ريزي براي ساخت داخل با رويکرد پشتيباني از پروژه ها و بومي سازي فناوري ساخت و توليد در داخل، اعمال و مشخص کردن ضرايب ترجيحي براي کالاهاي ساخت داخل، مجبور کردن شرکت هاي خارجي به همکاري با شرکت هاي داخلي براي انتقال دانش فني در دوران رفع تحریم ها، ايجاد صندوق ارتقاي توان ساخت داخل با هدف کمک به سازندگان داخلي، بخصوص شرکت هاي دانش بنيان، ارائه معافيت ها، تشويق ها و تخفيف هاي مالياتي و دادن وام هاي بانکي با سود متعارف اشاره کرد. در عین حال سرمایه گذاری های بلند مدت در پروژه های پرسود ساخت داخل همچون پروژه های ساخت انواع کاتالیست های استراتژیک صنعت پتروشیمی، یکی از مهم ترین تلاش های این صنعت برای تحقق هدف مهم ساخت داخل بوده است. به عبارتی می توان گفت که صنعت پتروشیمی با قدم گذاشتن در مسیر خودکفایی و ساخت داخل با تحولات بزرگی همراه بوده است. اکنون بسیاری از ورق ها و لوله هاي مورد نياز صنعت پتروشيمي، در داخل ساخته می شود و می توان گفت که بيش از 90 درصد مخازن و تانک ها و حدود 30 تا 40 درصد ماشين آلات در داخل ساخته می شود و همه این ها در حالی است که تاکنون بخش قابل توجهی از کاتالیست های مورد نیاز صنعت پتروشیمی در داخل کشور تولید شده و به مرحله صادرات رسیده است.
ساخت داخل وارد مرحله ای جدید شده است
برنامه ریزی و اقدام هایی که در این سال ها برای ساخت داخل تجهیزات و ابزار و دانش فنی رخ داده، امروز و در همراهی و همنشینی با مجموعه های دانش بنیان وارد فاز جدیدی شده است که دیگر مانعی نمی تواند جلوی راه آن را بگیرد. بومی سازی کاتالیست های استراتژیک و خاص و گران برای مجتمع های بزرگی همچون بومی سازی کاتالیست«پالادیوم» برای پتروشیمی تندگویان یا ساخت ۶۰۰ قطعه در پتروشیمی امیرکبیر و صرفه جویی بیش از ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار یورویی از جمله مواردی است که هر روز رسانه ای می شود و نشان دهنده اتفاقات مهم در حوزه ساخت داخل در صنعت پتروشیمی است. وحیدرضا زیدی فر، معاون امور مهندسی، پژوهش و فناوری وزیر نفت چندی قبل بر نقش مهم صنعت پتروشیمی در حمایت از ساخت داخل و شرکت های دانش بنیان تأکید کرد و گفت: با توجه به نقش صنعت پتروشیمی در زنجیره ارزش، این صنعت می تواند نقشی مهم در حمایت از شرکت های دانش بنیان و تولیدهای بار اول ایفا کند؛ البته در این مسیر موانعی همانند رگولاتوری درصنعت پتروشیمی وجود دارد که در تلاش هستیم آن را در مراجع بالاتر حل کنیم و مشکل قانونی وجود نداشته باشد. وی اظهار امیدواری کرد که با توجه به ارتباط شرکت های دانش بنیان با صنعت پتروشیمی و تداوم این روند با در نظر گرفتن مشوق های لازم و حمایت بیشتر از ساخت داخل، شاهد رونق تولید داخل در این صنعت باشیم. بر اساس این گزارش، به نظر می رسد با توجه به سهم قابل توجهی که صنعت پتروشیمی در اقتصاد و صنعت کشور، بخصوص در دوران تحریم ایفا می کند، ایجاد زمینه فعالیت و سرمایه گذاری بیشتر برای این صنعت، منفعت و سود بیشتری را برای کل صنعت نفت و کشور به همراه داشته باشد و از خروج سرمایه از کشور جلوگیری کند. مسیری که صنعت نفت در بخش های مختلف خود( نفت،گاز، پالایش و پخش و پتروشیمی) در آن گام بر می دارد، حکایت از آن دارد که این صنعت زیربنایی، اقدام های بنیادینی را برای کاهش وابستگی وحتی خروج از آن انجام داده و در این میان، شرکت های دانش بنیان نیز نقش مهمی ایفا کرده اند. موضوع ساخت داخل و تقویت آن با تکیه بر توان و تخصص داخلی، همچنین رشد رو به جلوی شرکت های دانش بنیان، صنعت پتروشیمی را به سمت و سویی سوق داده است، به طوری که می توان از آن به عنوان یکی از پیشتازان ساخت داخل یاد کرد و انتظار می رود با ادامه این روند، دریچه ای تازه برای پیشی گرفتن آن از رقبای این عرصه گشوده شود.
ادامه مسیر با اقدام های نوین
دولت سیزدهم ضمن تداوم روند گذشته برای دانش بنیان کردن صنعت نفت، روش ها و اقدام های نوینی را به منظور تقویت این حوزه در پیش گرفته و ابتکار عمل های گسترده ای را برای اجرایی و عملیاتی شدن آن به خرج داده است. این هدف مهم با ارتقای سطح همکاری با شرکت های دانش بنیان فعال و انجمن های تخصصی مرتبط با صنعت نفت و تقویت اقتصاد نفت در دولت سیزدهم کلید خورد و فهرستی بلند از منابع مورد تأیید وزارت نفت شامل بیش از ۱۴۰۰ شرکت سازنده ارزیابی صلاحیت شد و تأمین بخش اعظمی از نیازهای صنعت نفت کشور از سوی سازندگان داخلی مورد تأیید قرار گرفت و ۱۳۷ شرکت دانش بنیان در این سامانه ثبت شدند. به همین منظور وزارت نفت بیش از ۴۰ تفاهمنامه و موافقت نامه خرید خدمت و محصولات فناورانه و بومی سازی شده از محصولات شرکت های دانش بنیان و نوپا و امضای بیش از ۱۲ تفاهمنامه و موافقت نامه به منظور توسعه گروه های استارت آپی را در سال ۱۴۰۰ پیگیری کرد.با توجه به اهمیت ایجاد فرایندها برای دانش محور و فناور شدن صنعت، وزارت نفت دولت سیزدهم نگاه ویژه ای به این موضوع داشت و به این منظور ۱۳ انستیتوی تحقیقاتی در صنایع پایین دست با دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی منتخب کشور برای طراحی فرایندهای اولویت دار و مشخص در حوزه گاز، پالایش و پخش و پتروشیمی و دستیابی به دانش فنی طراحی و ساخت کاتالیست های مربوط به آنها در دستور کار قرار گرفت. مرتضی شاهمیرزایی، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی تاکید دارد که بومی سازی صنعت پتروشیمی ایران به طور کامل قابل تحقق است و می افزاید: ظرفیت سالانه تولید محصول این صنعت از ۳ میلیون تن در پیش از انقلاب، به ۹۰ میلیون تن رسیده و با توجه به چشم اندازهای تعیین شده برای کاهش وابستگی صنعت پتروشیمی به خارج از کشور، کاهش وابستگی بسیار جدی است و بومی شدن این صنعت، سبب رشد اقتصادی و ایجاد فرصت های پایدار شغلی در کشور می شود. مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه داد: با اتکا به دانش داخلی، امکان طراحی قطعات مورد نیاز، همچنین نصب و راه اندازی آنها از سوی متخصصان ایرانی امکانپذیر است و باید این چشم انداز طی سه تا چهار سال آینده محقق شود.مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی همچنین با اعلام اینکه ۲۱ محصول راهبردی صنعت پتروشیمی همسو با سند تحول دولت شناسایی و برنامه ریزی برای داخلی سازی آنها آغاز شده است، گفت: صنعت پتروشیمی ایران در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گرفته و با تولیدی شدن طرح های جدید، ظرفیت تولید این صنعت، رشد خیره کننده ای را رقم خواهد زد.